De gemeente weigerde te handhaven — en de rechter floot haar terug
De gemeente weigerde te handhaven — en de rechter floot haar terug
Buurman verbouwt zonder vergunning, gemeente doet niks. Mag dat? Rechtbank Noord-Nederland zegt: nee.
Gepubliceerd op blog.grensgids.com | Uitspraak: ECLI:NL:RBNNE:2026:407 | Rechtbank Noord-Nederland, 13 februari 2026
De situatie
Drie buren in Heerenveen maken zich zorgen. Het pand naast hen wordt verbouwd — balken worden verplaatst, een binnenmuur gesloopt, een vloer aangepast. Forse ingrepen in de draagconstructie. Ze vragen de gemeente om op te treden. De gemeente legt aanvankelijk een boete op aan de eigenaar, maar trekt die na een paar maanden weer in. Reden: de verbouwing zou onder de nieuwe Omgevingswet vergunningvrij zijn. De drie buren accepteren dat niet en stappen naar de rechter.
Wat speelde er?
Sinds 1 januari 2024 geldt in Nederland de Omgevingswet. Daarin staat — via het zogenoemde Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — wanneer je voor een verbouwing wél of geen vergunning nodig hebt.
De gemeente baseerde haar beslissing op de uitleg van het IPLO: het Informatiepunt Leefomgeving, een landelijk kennispunt dat gemeenten en burgers helpt met vragen over de Omgevingswet. Het IPLO stelde: kijk niet naar het gebouw als geheel, maar naar het onderdeel waaraan wordt gewerkt. Een binnenmuur heeft geen eigen dak — en dus zou artikel 2.26 Bbl gelden in plaats van artikel 2.25 Bbl. Bij een lage binnenmuur zou dat betekenen: vergunningvrij.
Klinkt technisch, maar de praktische uitkomst was helder: de gemeente trok de boete in en deed niks meer. De buren stonden met lege handen.
Wat zegt de rechter?
De rechtbank veegt de redenering van de gemeente van tafel — en daarmee ook de uitleg van het IPLO.
Artikel 2.25 Bbl is duidelijk, zo oordeelt de rechter: het gaat om een "bouwactiviteit, voor zover die betrekking heeft op een gebouw of een ander bouwwerk mét een dak." Daarin staat het gebouw als geheel centraal — niet het losse onderdeel waaraan wordt getimmerd. Een binnenmuur zit ín een gebouw mét dak. Dat gebouw bepaalt welk artikel van toepassing is.
De rechtbank zoekt ook in de officiële toelichting op de wet, maar vindt daar geen enkele aanwijzing dat de onderdelen-benadering van het IPLO bedoeld is. Het onderscheid tussen "met dak" en "zonder dak" staat wel in artikel 2.27 Bbl — de uitzonderingen op de vergunningplicht — maar uitdrukkelijk niet in de hoofdregels.
En artikel 2.27 biedt de eigenaar ook geen uitweg: die uitzondering geldt juist niet als de draagconstructie wordt gewijzigd. Dat was hier onbetwist het geval.
Conclusie: het pand is hoog genoeg en de draagconstructie is aangepast. De verbouwing was vergunningplichtig — ook onder de nieuwe Omgevingswet. De gemeente had moeten handhaven. De rechter verklaart het beroep van de buren gegrond en draagt de gemeente op opnieuw te beslissen.
⚠️ Let op: dit is een uitspraak van een rechtbank in eerste aanleg. De gemeente of de eigenaar kan hoger beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Zolang de Afdeling zich niet heeft uitgesproken, is de rechtsonzekerheid over de IPLO-uitleg niet definitief beslecht.
Wat betekent dit voor jou?
Vermoed je dat de buren verbouwen zonder vergunning? Dan zijn dit de belangrijkste punten om te onthouden.
1. Heeft het bouwwerk een dak? Dan geldt artikel 2.25 Bbl — voor het hele gebouw, niet voor de losse muur of balk waaraan wordt gewerkt. De gemeente mag niet zomaar zeggen: "dat onderdeel valt onder een ander artikel."
2. Is de draagconstructie aangeraakt? Dan vervalt de uitzondering op de vergunningplicht (artikel 2.27 Bbl). Constructieve ingrepen — balken, muren, vloeren — zijn in beginsel altijd vergunningplichtig bij een bestaand gebouw.
3. Gemeente doet niks? Je kunt een handhavingsverzoek indienen. Doet de gemeente dat af met de IPLO-redenering ("het onderdeel heeft geen dak"), dan kun je die beslissing aanvechten. Deze uitspraak laat zien dat de rechter die redenering niet volgt.
4. Controleer of het pand voldoet aan de drempels. Gaat het om een pand hoger dan 5 meter, met meerdere bouwlagen en een verblijfsruimte op de tweede verdieping of hoger? Dan zit je in het vergunningplichtige deel van de wet.
5. Bewaar alles. Foto's van de werkzaamheden, correspondentie met de gemeente, datum van je verzoek. Dat is je bewijsdossier als je naar de rechter moet.
Disclaimer
De informatie op Grensgids is algemeen van aard en is geen juridisch advies. Gaat het om een eigen situatie? Leg die dan voor aan een advocaat of juridisch adviseur.
Uitspraak: ECLI:NL:RBNNE:2026:407, Rechtbank Noord-Nederland, 13 februari 2026.
Meer weten over burenrecht?
Op grensgids.com vind je de online cursus burenrecht (€ 74,95 eenmalig): stap voor stap je rechten en plichten als buur.