De gemeente wisselde steeds van standpunt — en verloor
Twee buren in Groningen wachten sinds 2021 op een duidelijk antwoord van hun gemeente. In augustus 2026 krijgen ze het eindelijk van de rechter.
Ze hadden de gemeente gevraagd om op te treden tegen hun buren. Drie dingen zaten hen dwars: het geluid van een warmtepomp, een vlonder bij het zwembad en werkzaamheden in de tuin. Dat verzoek heet een handhavingsverzoek: je vraagt de gemeente om een eind te maken aan iets wat volgens jou niet mag.
De gemeente wijst het verzoek in februari 2022 grotendeels af. De buren maken bezwaar. De gemeente blijft bij de afwijzing. De buren stappen naar de rechter, en die vernietigt dat besluit in februari 2024. De gemeente moet het overdoen.
In juni 2024 komt het nieuwe besluit. De warmtepomp maakt inderdaad te veel lawaai: daarvoor legt de gemeente alsnog een dwangsom op. Maar de tuin en de vlonder? Opnieuw geen handhaving. De buren stappen opnieuw naar de rechter.
Op 17 augustus 2026 krijgen ze gelijk (ECLI:NL:RBNNE:2026:3581).
Waarom de gemeente verloor
Niet omdat de rechter vond dat de vlonder illegaal is. Dat heeft de rechter helemaal niet beoordeeld.
De gemeente verloor omdat ze tijdens de rechtszaak zelf terugkwam op haar eigen besluit. Over de tuinwerkzaamheden schreef ze dat de weigering om te handhaven op een onjuiste motivering berustte. Over de vlonder schreef ze dat het besluit niet zorgvuldig was voorbereid. In beide gevallen had ze de omvang van het bestemmingsvlak "Tuin" verkeerd bepaald.
En er speelde iets groters. In deze zaak, die al in 2021 begon, had de gemeente de feitelijke situatie en de uitleg van het bestemmingsplan meerdere keren op verschillende manieren uitgelegd. De rechtbank noemt dat in strijd met de rechtszekerheid, en formuleert het zo:
"Het is aan het college om naar aanleiding van een handhavingsverzoek een duidelijk (en zoveel mogelijk consequent) standpunt in te nemen over zowel de feitelijke situatie als de toepassing van het bestemmingsplan."
Het besluit gaat van tafel. De gemeente moet opnieuw beslissen en betaalt de proceskosten.
Let op welk recht geldt. Deze zaak begon in 2021, dus vóór de Omgevingswet. Voor een handhavingsverzoek dat is ingediend vóór 1 januari 2024 blijft het oude recht gelden — hier de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht — tot het besluit onherroepelijk is. Voor een verzoek dat je nú indient, gelden de Omgevingswet en het omgevingsplan. De eisen aan zorgvuldigheid en motivering hieronder veranderen daar niet door: die staan in de Algemene wet bestuursrecht en gelden onverkort.
Dezelfde week, dezelfde rechtbank, dezelfde les
Zes dagen eerder deed dezelfde rechtbank uitspraak in een heel andere zaak, met een vergelijkbare uitkomst (ECLI:NL:RBNNE:2026:3567).
Daar ging het om arbeidsmigranten die op een perceel woonden waar dat niet mocht. De gemeente legde twee dwangsommen op: één aan de verhuurder en één aan het uitzendbureau dat de mensen als werkgever had geworven.
Dat uitzendbureau is volgens de rechtbank inderdaad overtreder. De overtreding kan aan het bedrijf worden toegerekend. Maar daarmee is de gemeente er nog niet. Want het uitzendbureau had geen huurcontract met de bewoners — dat hadden zij rechtstreeks met de verhuurder. Het bedrijf kon de mensen dus niet dwingen te vertrekken en de huurcontracten niet opzeggen.
En daar draait het om. Je kunt alleen een last onder dwangsom opleggen aan iemand die het ook echt in zijn macht heeft om de overtreding te beëindigen. Dat kon het uitzendbureau niet. De gemeente was dus niet bevoegd, en die dwangsom vervalt.
Bij de verhuurder ging het op twee andere punten mis. De gemeente had niet goed uitgelegd waarom de dwangsom zo hoog was. En ze had op voorhand gezegd dat de termijn om aan de last te voldoen niet verder verlengd zou worden — zonder te motiveren waarom niet, terwijl er nog een civiele ontruimingsprocedure liep.
De rode draad
In geen van beide zaken zegt de rechter wie er inhoudelijk gelijk heeft. Hij zegt iets anders: de gemeente heeft haar huiswerk niet gedaan.
Een handhavingsbesluit is een belastend besluit. Dat betekent dat de gemeente vier dingen moet kunnen uitleggen:
Dát er een overtreding is. Niet vermoeden, maar aannemelijk maken.
Wie de overtreding kan beëindigen. Overtreder zijn is niet genoeg; je moet het ook in je macht hebben.
Waarom de dwangsom zo hoog is. Een bedrag noemen is geen motivering.
Waarom de termijn zo lang of zo kort is. Zeker als iemand eerst nog een procedure moet voeren.
Ontbreekt er één, dan houdt het besluit geen stand.
Wat je hiermee kunt
Deze twee zaken zijn nuttig, of je nu een brief van de gemeente krijgt of juist zelf om handhaving hebt gevraagd.
Krijg je een dwangsombrief? Lees vooral de motivering. Staat er concreet in wát er precies is overtreden, en waar dat uit blijkt? Wordt uitgelegd hoe het bedrag en de termijn zijn bepaald? En: kun jij de situatie eigenlijk wel zelf beëindigen? Als een huurder of een derde daarvoor nodig is, is dat een serieus punt.
Heb je zelf om handhaving gevraagd en word je afgewezen? Leg de afwijzing naast eerdere brieven van de gemeente. Zegt ze nu iets anders dan een jaar geleden? Wisselende uitleg van hetzelfde bestemmingsplan is precies waar de rechtbank in Groningen over viel.
Bewaar de hele briefwisseling op datum. In beide zaken was de tijdlijn het bewijs. Zonder die stapel brieven was niet zichtbaar geweest dat de gemeente van standpunt wisselde.
Let op de termijnen. Tegen een besluit maak je binnen zes weken bezwaar. Die termijn is hard, ook als de gemeente zelf traag is geweest.
Tot slot
Een brief van de gemeente voelt als een eindoordeel. Dat is het niet. Het is een besluit van een bestuursorgaan, en dat besluit moet aan eisen voldoen. Beide zaken hierboven laten zien dat een rechter daar serieus naar kijkt.
Lees hier de hele uitspraken:
ECLI:NL:RBNNE:2026:3581 — https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBNNE:2026:3581
ECLI:NL:RBNNE:2026:3567 — https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBNNE:2026:3567
De informatie op Grensgids is algemeen van aard en is geen juridisch advies. Gaat het om een eigen situatie? Leg die dan voor aan een advocaat of juridisch adviseur.
Wil je weten hoe je een dossier opbouwt dat bij de rechter standhoudt? In de cursus van Grensgids leer je stap voor stap hoe je je zaak vastlegt, welke termijnen gelden en hoe je een brief aan de gemeente opstelt. Kijk op grensgids.com.
Bron: ECLI:NL:RBNNE:2026:3581, ECLI:NL:RBNNE:2026:3567 (www.rechtspraak.nl).