Gefilmd op uw eigen overpad: wanneer een camera een juridisch probleem wordt

Elke keer als mevrouw Van den Berg het pad op wil, aarzelt ze even. Niet omdat het pad er slecht bij ligt. Niet omdat er obstakels in de weg staan — tenminste, niet meer. Maar omdat ze weet dat zodra ze de hoek omgaat, een camera haar in beeld neemt. Ze voelt zich bekeken. Gevolgd. Ze vraagt zich af: mag dit zomaar?

Mevrouw Van den Berg heeft een recht van overpad over het perceel van haar buurman. Dat recht staat vast. Maar de praktijk van alledag voelt anders: het pad is van haar, maar de omgeving is van hem — inclusief de camera's die ze maar niet vergeet.

Dit soort spanningen leidt vaker dan u denkt tot rechtszaken. In een arrest van 20 december 2022 boog het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden zich over een geschil dat dit dilemma van twee kanten liet zien: een buurvrouw die haar recht van overpad niet onbelemmerd kon uitoefenen, én de vraag hoe ver camera's mogen reiken op een erf waar ook een ander gebruik van mag maken. De uitkomst leert beide partijen iets.

Wat is een erfdienstbaarheid van weg — en wat houdt dat in?

Een recht van overpad is een vorm van een erfdienstbaarheid van weg. Het is een zakelijk recht dat is verbonden aan een perceel: de eigenaar van het ene perceel heeft het recht om over het perceel van de buurman te lopen, te rijden of te fietsen. Dit recht staat ingeschreven in de openbare registers en werkt ook als de percelen van eigenaar wisselen.

De wettelijke basis is artikel 5:70 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Een erfdienstbaarheid geeft de houder het recht om het pad te gebruiken zonder belemmering. De eigenaar van het erf — het zogeheten dienende erf — mag dat gebruik niet actief of passief belemmeren.

Maar dat betekent niet dat de eigenaar al zijn rechten verliest. Hij blijft eigenaar van zijn grond. Hij mag zijn perceel gebruiken, objecten plaatsen, bouwen en — onder voorwaarden — ook camera's ophangen. Waar het om gaat, is of die handelingen het recht van overpad onredelijk bemoeilijken.

Wat oordeelde het hof, en waarom?

In de zaak ECLI:NL:GHARL:2022:10976 waren buren al langere tijd in conflict over een erfdienstbaarheid van weg. De buurvrouw — houdster van het recht van overpad — had eerder bij de rechter afgedwongen dat de eigenaar ophield het pad te blokkeren. Daarvoor waren in 2020 dwangsommen opgelegd.

In het arrest van 20 december 2022 stonden twee vragen centraal. Waren er nieuwe dwangsommen verbeurd omdat de eigenaar het pad opnieuw had geblokkeerd? En: filmden de camera's van de buurvrouw — bedoeld om blokkades te documenteren — onnodig veel van het perceel van de eigenaar?

Het hof beantwoordde beide vragen. Over de blokkades: ja, in een aantal gevallen waren dwangsommen verbeurd. Het hof benadrukte dat het er niet om gaat of de eigenaar nog net langs de obstakels kon — het gaat erom of het gebruik van de weg onredelijk wordt bemoeilijkt. Dat was het geval.

Over de camera's oordeelde het hof dat een kleine aanpassing volstond: de camera iets lager richten, zodat de bovenste rand van het beeld samenvalt met de perceelgrens. Dan wordt hetzelfde doel bereikt — beveiliging van het eigen perceel en documentatie van eventuele blokkades — zonder een onnodige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de buurman.

Wanneer worden camera's een juridisch probleem?

Camera's zijn op zichzelf niet verboden — ook niet als er een erfdienstbaarheid in de buurt is. Maar er zijn twee situaties waarin ze een juridisch probleem kunnen worden:

1. Als ze het gebruik van het overpad ontmoedigen of verhinderen.

Heeft de eigenaar van het erf camera's die de houder van het overpad filmen op een intimiderende manier — zodanig dat deze er van af ziet het pad te gebruiken — dan kan dit worden aangemerkt als een belemmering van de erfdienstbaarheid. Het recht van overpad moet in de praktijk uitoefenbaar zijn, niet alleen op papier.

2. Als ze onnodig diep in de privacy van de buurman snijden.

Wie camera's plaatst — ook als houder van het overpadrecht — mag niet meer van het buurperceel filmen dan strikt noodzakelijk. Het recht om zichzelf te beveiligen of bewijs te verzamelen van overtredingen, is geen vrijbrief voor surveillance van andermans erf. Privacy is een breed thema dat een eigen artikel verdient; hier beperken we ons tot de burenrechtelijke kant.

Checklist: concrete stappen voor beide partijen

Als u het recht van overpad heeft:

Documenteer blokkades schriftelijk. Maak foto's met datum en tijd, stuur een brief aan de eigenaar bij iedere overtreding en bewaar kopieën.
Vraag juridische hulp als het pad structureel wordt geblokkeerd. U kunt in kort geding een verbod en dwangsom vorderen.
Richt uw camera's zorgvuldig. Filmt u voor uw eigen beveiliging of bewijs? Zorg dan dat de camera niet meer van het buurperceel filmt dan nodig. Laat uw instelling controleren door een installateur of jurist.

Als u eigenaar bent van het erf:

Vermijd onnodige blokkades bij de T-splitsing of rijroute. Zelfs tijdelijke obstakels zonder redelijk doel kunnen dwangsommen opleveren.
Beveilig uw perceel — maar met mate. Camera's mogen uw eigen opstallen en erf filmen, niet het private gebruik van andermans perceel.
Communiceer bij conflicten. Meldt u een overtreding bij de buurvrouw voordat u naar de rechter gaat? Dat heeft de rechter in zijn algemeenheid de voorkeur.
Vraag advies als u twijfelt over uw camera-instelling. Richt u te veel op het buurperceel, dan riskeert u een veroordeling.

Wat betekent dit voor u?

Heeft u een recht van overpad, of heeft u een ander het gebruik van uw pad toegestaan? Dan is dit arrest een herinnering dat beide kanten rechten én verplichtingen hebben. Het recht van overpad moet in de praktijk ook uitoefenbaar zijn — niet alleen op papier. En camera's, hoe legitiem ook als beveiligingsmiddel, mogen niet worden ingezet op een manier die de buurman onnodig in zijn privacy raakt. De balans tussen die twee belangen is soms scherp. Herkent u de situatie — en bent u er al jaren mee bezig zonder oplossing? Lees dan ook ons artikel Te laat is te laat: waarom uw recht op verwijdering van buurmans bomen kan verjaren — een ander voorbeeld van hoe burenrechtelijke conflicten rondom erfgrenzen kunnen eindigen als u te lang wacht met actie ondernemen.

Dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Raadpleeg een jurist voor uw specifieke situatie.

Blijf op de hoogte van burenrecht

Wilt u weten wat uw rechten zijn als buur — helder uitgelegd, zonder vakjargon en gebaseerd op actuele rechtspraak? Schrijf u in voor de gratis nieuwsbrief van Grensgids via blog.grensgids.com. Elke drie weken nieuwe inzichten, rechtstreeks in uw inbox.